Cele i zadania Towarzystwa
Organizacja powstała (zatwierdzenie statutu) w 1948 r.
Projektodawcami i założycielami byli:
- Wiktor Bazielich – prawnik i historyk miasta;
- Antoni Królik – nauczyciel;
- Józef Paszkiewicz – szewc i kolekcjoner pamiątek o Starym Sączu;
- Roman Cesarczyk – kolejarz i wieloletni przewodniczący Prezydium Miejskiej Rady Narodowej.
Zgromadzenie założycielskie liczyło 26 osób. Dziś Towarzystwo Miłośników Starego Sącza liczy 65 osób, w tym kilkanaście rozsianych po kraju i zagranicy.
Celem Towarzystwa jest:
- ochrona zabytków architektury mieszczańskiej oraz obiektów kultu religijnego
- wspieranie miejscowych twórców profesjonalnych i amatorów we wszystkich działaniach sztuki, literatury i muzyki oraz ochrona ich dorobku
- wspieranie i ochrona wyrobów rękodzielniczych miejscowych rzemieślników
- popieranie badań nad historią i kulturą miasta i jego mieszkańców, a także popularyzowanie historii Starego Sącza i zasłużonych starosądeczan poprzez wydawanie opracowań naukowych, prelekcje i inne formy działań
- współdziałanie w rozwijaniu i popularyzowaniu ogólnonarodowego i światowego dorobku kulturalnego między innymi poprzez Starosądeckie Festiwale Muzyki Dawnej
- poszukiwanie wszelkich dostępnych form prowadzących do aktywizacji kulturalnej i społecznej mieszkańców miasta
Ważniejsze przedsięwzięcia Towarzystwa Miłośników Starego Sącza:
- Zorganizowało i prowadzi Muzeum Regionalne
- Organizuje uroczystości rocznicowe wydarzeń historycznych, zasłużonych starosądeczan
- Organizuje odczyty, sympozja i wystawy
- Prowadzi bibliotekę regionalną i tischerowską oraz archiwum
- Prowadzi systematyczną działalność edytorską
- Funduje doroczną nagrodę im. Józefa Paszkiewicza dla autorów prac naukowych i publikacji na temat Starego Sącza.
- Od 2004 r. organizuje Starosądeckie Dni Księdza Józefa Tischnera
- Od 2004 r. w dzień Wszystkich Świętych organizuje kwesty na starosądeckich cmentarzach a z zebranych pieniędzy restauruje zabytkowe nagrobki (do 2024 r. – 56 nagrobków oraz pomnik Starosądeckich Powstańców Styczniowych)
- Opiekuje się grobami zasłużonych starosądeczan
- Funduje tablice pamiątkowe poświęcone zasłużonym starosądeczanom i upamiętniające historyczne wydarzenia.
Towarzystwo Miłośników Starego Sącza było wielokrotnie wyróżniane i nagradzane m.in. w 2008 r. Dyplomem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Bogdana Zdrojewskiego za szczególne zasługi w upowszechnianiu kultury.
Prezesi Zarządu Towarzystwa:
- Antoni Królik 1948 – 1973;
- dr inż. Stanisław Przybyłowicz 1973 – 1988;
- mgr Jan Koszkul 1989 – 2010;
- mgr inż. Andrzej Długosz od 2011.
Zasłużeni działacze Towarzystwa: m.in. Wiktor Bazielich, Henryk Barycz, Roman Cesarczyk, Karol Fijałkowski, Karol Hopek, Tadeusz Jacewicz, Stanisław Kaliciecki, Antoni Kempa, Jan Koszkul, Antoni Królik, Stanisław Królikowski, Franciszek Malik, Kazimierz Mrówka, Jan Lachowski, Rudolf Lachowski, Jan Lorczyk, Władysław Łasiński, Tadeusz Ogorzały Marian Palmowski, Józef Paszkiewicz, Stanisław Przybyłowicz, Wojciech Przystaś, Wojciech Rams, Józef Tokarczyk, Antoni Wnęk, Jan Zięba
Członkiem Towarzystwa może zostać każdy chętny – należy tylko wypełnić deklarację. Składka roczna 30 zł.
Obecne władze Towarzystwa
- Andrzej Długosz – Prezes Zarządu
- Danuta Sułkowska – Z-ca Prezesa Zarządu
- Irena Tomasiak-Potoniec – Skarbnik
- Renata Jachimczak – Sekretarz
- Piotr Dyrek – Członek
- Teresa Szewczyk – Członek
- Oskar Szot – Członek
SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE TMSS ZA 2025 r.
Zakończyliśmy kolejny rok pracy naszego Towarzystwa, który był obfity w działania i wydarzenia. Podstawowym zadaniem, jakie realizuje nasze Towarzystwo od prawie 70 lat jest prowadzenie Muzeum Regionalnego.
W 2026 r. nasze muzeum zwiedziło łącznie 3697 osób (w 2024 r. 3889) czyli o 193 (4,97 %) mniej niż w roku poprzednim. Natomiast było więcej osób, które zwiedzały za biletami – 2497 (2024 r. -2424 tj. 2,93 %). Spadek ogólny wynika z mniejszej ilości osób, które mają prawo do zwiedzania bezpłatnego (dzieci do lat 7 oraz dzieci i młodzież szkół starosądeckich i delegacje oficjalne). W 2025 r. było to 1199 osób wobec 1465 w 2024 r. tj. spadek o 18,16 %. Oprowadziliśmy z objaśnieniami po wystawach 32 grupy turystów i przeprowadziliśmy 34 lekcje muzealne, w których wzięło udział 721 uczniów z Gminy Stary Sącz. (Wynik porównywalny z 2024 r.). Odnotowaliśmy obecność 85 gości z zagranicy, tj. o 29 osób więcej niż w roku poprzednim.
W dniu 16 maja zorganizowaliśmy kolejną Noc Muzeów, wspólnie z Liceum Ogólnokształcącym w Starym Sączu, podczas której 15 uczniów tejże szkoły oprowadzało po tematycznych ekspozycjach. Uczniowie nie tylko z pasją udzielali informacji o eksponatach, ale również prowadzili dialog ze zwiedzającymi i słuchali opowieści starszych uczestników o historii miasta. Towarzyszyli im wychowawcy, którzy czynnie włączyli się w działania nad sprawnym przebiegiem wydarzenia i jego promocją. W nocy odwiedziło muzeum 221 osób.
Ponadto zdigitalizowanych zostało kolejne 35 rękopiśmiennych ksiąg miejskich od XVII do I p. XX w. (pracę wykonał wolontariusz).
Pracownicy muzeum opracowali naukowo i skatalogowali 53 archiwalnych fotografii i 105 archiwaliów. Dotychczas opracowanych zostało 2916 fotografii i 2953 dokumentów. Przyjęliśmy 12 pamiątek po legioniście Janie Rzepie, a biblioteka powiększyła się o 65 książek przekazanych jako darowizna i na stanie obecnie posiadamy 2565 tytułów w tym ok. 1000 tischnerianów. Eksponatów przedmiotowych jest aktualnie 2870, które stale trzeba doglądać, konserwować i chronić. W ubiegłym roku poddaliśmy specjalistycznej konserwacji unikalny, zabytkowy klawikord z XVIII, który został zaatakowany przez owady (szkodniki drewna).
Celem uatrakcyjnienia ekspozycji biograficznej o Adzie Sari zleciliśmy produkcję filmu, w którym za pomocą sztucznej inteligencji ożywione zostały archiwalne zdjęcia artystki z naszych zbiorów. W sumie powstały 2 filmiki po ok. 2 min i 30 sek. Upublicznione one zostały też w Internecie. Koszty produkcji pokrył prywatny sponsor, p. Paweł Żółciński.
W związku z tym, że dotychczasowy portal muzeum był już technicznie przestarzały należało zlecić wykonanie nowego, który dał większe możliwości techniczne. Zlecenie zostało sfinansowane ze środków własnych Towarzystwa.
Wydaliśmy ulotkę reklamową o muzeum. Druk sfinansował Bank Spółdzielczy w Starym Sączu, opracowanie treści i projekt zostały wykonane społecznie.
Celem udogodnienia płatności za bilety i zakupy, od maja zainstalowaliśmy w muzeum terminal płatniczy. Ok. 45 % klientów płaciło elektronicznie.
Muzeum czynne było przez 6 dni w tygodniu. Sezon letni maj, czerwiec, wrzesień od 10 do 16.00, lipiec-sierpień od 10 do 17. Poza sezonem turystycznym od 10 do 13. Wycieczki zorganizowane są przyjmowane w każdym czasie poza godzinami otwarcia.
Muzeum zatrudniało 1 kustosza na ¾ etatu, drugiego na umowę zlecenie i na okres turystyczny pomoc muzealną na 4 godziny dziennie. Ponadto na umowę-zlecenie na godziny zatrudniona jest osoba do sprzątania pomieszczeń muzealnych. Księgowość prowadziło Biuro Rachunkowe „Erazmus” ze Starego Sącza. Godziny pracy pracowników muzeum rozliczane są w skali roku.
Muzeum nie mogłoby istnieć i działać, gdyby nie zasadnicza pomoc finansowa Gminy Stary Sącz.
Corocznie TMSS uczestniczy w konkursie ofert na realizacje zadania publicznego pn. „prowadzenie Muzeum Regionalnego w Starym Sączu. W 2025 dotacja wyniosła 170.000 zł. z czego wydatki osobowe i usługi księgowe pokryte zostały w 97,98 %. Pozostałą kwotę wydano na Dni Księdza Tischnera i ochronę obiektu. Przekazane środki rozliczane są szczegółowo w corocznych sprawozdaniach do Gminy.
W celu usprawnienia prac związanych z archiwizacją zbiorów kupiliśmy laptop a na potrzeby rozszerzającej się ekspozycji zostało zakupionych 7 gablot. Ponadto nabyliśmy 2 osuszacze do piwnicy celem utrzymania odpowiedniej wilgotności.
Zakończyliśmy 2-letni projekt realizowany w Warszawie, czyli renowację zabytkowego nagrobka Ludwika Panczykowskiego żyjącego w latach 1802-1864 urodzonego i mieszkającego w dzieciństwie i młodości w Starym Sączu artysty dramatycznego i aktora Teatru Narodowego w Warszawie. Projekt udało się zrealizować dzięki wsparciu organizacyjnemu i w części finansowemu Komitetu Opieki nad Starymi Powązkami (bo tam spoczywa Panczykowski). W dniu 23 października delegacja władz miasta i instytucji kultury uczestniczyła w uroczystości zakończenia realizacji projektu, odnowiony nagrobek został poświęcony, delegacje złożyły kwiaty i zapalono znicze. Na grobie umieszczona została tabliczka, że renowacja była przeprowadzona dzięki ofiarności społeczeństwa Starego Sącza. Delegacja nawiedziła też grób Ady Sari, gdzie również złożono kwity i zapalon0 znicze. Wyjazd do Warszawy zorganizował i sfinansował Urząd Miejski w Starym Sączu.
Cały proces realizacji konserwatorskich przy nagrobku oraz sprawozdanie z pobytu starosądeckiej delegacji 23 października został pokazany na wystawie plenerowej prezentowanej na ogrodzeniu nowego cmentarza w okresie uroczystości Wszystkich Świętych i Dnia Zadusznego.
Natomiast na starym cmentarzu w Starym Sączu przeprowadzono generalny remont 2 nagrobków Szczęsnego Morawskiego i Julii Kaniowskiej.
W uroczystość Wszystkich Świętych zorganizowana została kolejna, 20. kwesta na rzecz ratowania zabytkowych nagrobków na starosądeckich cmentarzach a zebrane środki w wysokości 17 712,70 zł. plus późniejsze wpłaty razem 450,00 zł. pozwolą na kontynuację prac przy kolejnych nagrobkach w bieżącym roku.
Ubiegły 2025 rok, ogłoszony został przez Senat RP jako rok ks. Józefa Tischnera. Ogólnopolskie obchody rozpoczęły się w Starym Sączu w dniu 13 marca uroczystym koncertem w kinie „Sokół” z udziałem zespołu Trebunie-Tutki. Wydarzenie to zorganizowała Gmina Stary Sącz. Natomiast dnia następnego odbyło się spotkanie zorganizowane przez nasze Towarzystwo. W pierwszej części uczestniczyli: Kazimierz Tischner – brat księdza oraz prof. Jacek Popiel były rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego i PWST w Krakowie, którzy jako świadkowie życia ks. Profesora, wspominali tego Wielkiego Człowieka.
W drugiej części spotkania odbył się wykład dr. Pawła Rojka z UJ pt. „Praca bez sensu. Filozofia pracy ks. Józefa Tischnera”. W wydarzeniu wzięło udział 136 osób.
Aktualnie nasze Towarzystwo liczy 69 osób.
Przybyło nowych członków 3, zmarło 2, wykreślono 4, składki zapłaciło 48 osób.
Zarząd obradował 6 razy w roku przyjmując 38 uchwał i wszystkie zostały zrealizowane.
Odbywają się też liczne nieformalne spotkania członków Zarządu, na których omawiane są sprawy bieżące i wypracowywane wspólne stanowiska w rozwiązywaniu problemów.
Wszystkie funkcje w Zarządzie TMSS pełnione są społecznie.
NOWY – STARY ZARZĄD TOWARZYSTWA MIŁOŚNIKÓW STAREGO SĄCZA
Na ostatnim Walnym Zebraniu Sprawozdawczo-Wyborczym członkowie Towarzystwa Miłośników Starego Sącza powierzyli dotychczasowym członkom Zarządu pod kierunkiem Andrzeja Długosza dalsze pełnienie swych funkcji przez kolejne 4 lata. Andrzej Długosz pełni funkcje prezesa od 15 lat i jest czwartym prezesem od powstania Towarzystwa w 1948 r., Zgodnie ze statutem jest równocześnie Dyrektorem Muzeum, z którym związany jest pracą od 29 lat. funkcję Członek Towarzystwa od 1974 r. Jego zastępcą jest Danuta Sułkowska – literatka, regionalistka, szczególnie związana z dziejami klasztoru Sióstr Klarysek. Funkcję sekretarza od lat 90. nieprzerwanie pełni Renata Jachimczak, która kontynuuje tradycje rodzinne, jako że jej tato Marian Palmowski przez kilkadziesiąt lat był aktywnym i zasłużonym działaczem Towarzystwa, pełniąc różne funkcje z Zarządach i był wieloletnim opiekunem muzeum. Skarbnikiem jest Irena Tomasiak-Potoniec szczególnie biegła w rachunkowości. Członkowie Zarządu to Piotr Dyrek – społecznik i radny Powiatu Nowosądeckiego, Teresa Szewczyk – nauczyciel historii i Oskar Szot – miłośnik historii regionu. Wszyscy członkowie są emocjonalnie przywiązani do swej małej ojczyzny i leżą im na sercu sprawy związane z ochroną i zachowaniem kulturowego dziedzictwa lokalnego oraz jego propagowaniem. Wszystkie funkcje w TMSS sprawowane są społecznie.
KOMISJA REWIZYJNA TOWARZYSTWA MIŁOŚNIKÓW STAREGO SĄCZA W DOTYCHCZASOWYM SKŁADZIE
Na Walnym Zebraniu Sprawozdawczo-Wyborczym 1 marca b. r. członkowie Towarzystwa Miłośników Starego Sącza ponownie powierzyli prace w Komisji Rewizyjnej: Zofii Pychyrek jako przewodniczącej oraz Andrzejowi Nicpońskiemu i Tadeuszowi Rejowskiemu jako członkom. Komisja Rewizyjna jest statutowym organem kontrolnym TMSS. Do jej zadań należy: kontrola gospodarki finansowej pod względem celowości i prawidłowości wydatków, bilansu finansowego oraz sprawozdań Zarządu co do stanu majątkowego Towarzystwa.
Komisja składa na Walnych Zebraniach sprawozdania ze swej działalności oraz wnioski o udzielenie lub nie Zarządowi absolutorium.
DNI KSIĘDZA TISCHNERA
